“Kalçam ağrımaya başladı. Bu, sonunda mutlaka protez olacağım anlamına mı geliyor?”
Kalça ağrısıyla başvuran hastalarımızın en önemli endişelerinden biri budur.
Kireçlenme veya kalçayı etkileyen başka bir yapısal problem tespit edildiğinde, birçok hasta bunun kaçınılmaz olarak kalça proteziyle sonuçlanacağını düşünür.
Oysa kalça hastalıkları tek bir evreden oluşmaz ve her hastaya aynı tedavi uygulanmaz.
Özellikle hastalığın erken dönemlerinde temel hedefimiz mümkün olduğunca hastanın kendi eklemini korumaktır.
Kalçanın da Bir “Biyolojik Rezervi” Vardır
Eklem hastalıklarını yalnızca “kıkırdak var veya yok” şeklinde değerlendirmek doğru değildir.
Kalça ekleminin fonksiyonu;
- Kıkırdağın durumu,
- Kemik yapısı,
- Eklem geometrisi,
- Kalça çevresi kasların kuvveti,
- Hareket açıklığı,
- Eklem üzerine binen mekanik yük
gibi birçok faktörün birlikte çalışmasına bağlıdır.
Hastalığın erken dönemlerinde bu sistemin önemli bir bölümü hâlâ korunmuş olabilir.
İşte bu dönem, eklem koruyucu tedavilerin en fazla önem kazandığı dönemdir.
Her Kalça Ağrısının Tedavisi Aynı Değildir
Kalça ağrısının nedeni yalnızca kireçlenme değildir.
Femoroasetabular sıkışma gibi kalçanın mekanik yapısını etkileyen problemler, labrum lezyonları veya femur başı osteonekrozu gibi farklı hastalıklar da ağrıya neden olabilir.
Dolayısıyla ilk yapılması gereken “Kalçaya ne uygulayalım?” sorusunu cevaplamak değil, ağrının nedenini ve hastalığın hangi evrede olduğunu belirlemektir.
Çünkü tedavi seçeneğini belirleyen en önemli faktörlerden biri budur.
Erken Dönemde Amaç Eklem Ortamını Korumaktır
Uygun hastalarda erken dönemde cerrahi dışı yöntemlerle ağrının kontrol altına alınması ve fonksiyonun korunması mümkün olabilir.
Hastanın durumuna göre;
- Kilo ve yük yönetimi,
- Kalça çevresi kasların güçlendirilmesi,
- Hareket açıklığının korunması,
- Aktivite düzenlemeleri,
- Fizik tedavi,
- Uygun hastalarda eklem içi tedaviler
değerlendirilebilir.
Buradaki amaç yalnızca hastanın bugün daha az ağrı hissetmesini sağlamak değildir.
Asıl hedef, kalçanın mevcut fonksiyonel kapasitesini mümkün olduğunca koruyarak hastanın günlük yaşamını sürdürebilmesini sağlamaktır.
Bazen Eklem Koruyucu Cerrahi de Bir Seçenektir
“Protez dışı tedavi” her zaman yalnızca ilaç, egzersiz veya enjeksiyon anlamına gelmez.
Bazı hastalarda kalça eklemindeki mekanik problemin düzeltilmesine yönelik eklem koruyucu cerrahi yöntemler de değerlendirilebilir.
Örneğin uygun hasta ve hastalık evresinde, eklemin anatomik yapısını bozan bazı problemlerin düzeltilmesi mevcut kıkırdağın korunmasına yardımcı olabilir.
Buradaki kritik nokta yine zamanlamadır.
Kıkırdak hasarı ileri seviyeye ulaştığında, daha erken dönemde uygulanabilecek bazı eklem koruyucu seçeneklerin başarı şansı azalabilir.
Eklem Koruyucu Tedavilerin Bir Zaman Penceresi Vardır
Kalça hastalıklarında “Biraz daha bekleyelim” yaklaşımı her zaman nötr bir karar değildir.
Çünkü hastalık ilerlerken yalnızca ağrı artmaz.
Kıkırdak rezervi azalabilir, hareket açıklığı kısıtlanabilir, kaslar zayıflayabilir ve eklemin biyomekaniği giderek daha fazla bozulabilir.
Bu nedenle erken tanının asıl avantajı, hastayı daha erken ameliyat etmek değildir.
Tam tersine, henüz kendi eklemini koruyabileceğimiz bir dönem varsa bu fırsatı değerlendirebilmektir.
Peki Protez Ne Zaman Gündeme Gelir?
Kalça protezi, ileri evre eklem hastalıklarında ağrıyı azaltmak ve fonksiyonu yeniden kazandırmak açısından son derece başarılı bir tedavi yöntemidir.
Ancak protez kararı yalnızca görüntülemede kireçlenme görülmesine dayanmaz.
Hastanın ağrısı, hareket kapasitesi, gece şikâyetleri, yürüme mesafesi, günlük yaşamındaki kısıtlanma ve daha önce uygulanan koruyucu tedavilere verdiği yanıt birlikte değerlendirilir.
Kendi eklemini koruyabileceğimiz seçenekler mevcutken proteze yönelmek ne kadar doğru değilse, bu seçenekler tükendiğinde yalnızca ameliyat korkusu nedeniyle yaşam kalitesinin yıllarca azalmasına izin vermek de doğru değildir.
Sonuç
Kalça ağrısının başlaması, yolun sonunda mutlaka protez olduğu anlamına gelmez.
Ancak eklemi koruyabileceğimiz dönem de sınırsız değildir.
Doğru zamanda yapılan değerlendirme sayesinde hastalığın nedeni ve evresi belirlenebilir; uygun hastalarda egzersizden yük yönetimine, fizik tedaviden eklem koruyucu girişimlere kadar farklı seçenekler değerlendirilebilir.
Kalça protezinden kaçınmanın en doğru yolu, protezi mümkün olduğunca geç konuşmak değil; kendi ekleminizi koruyabileceğimiz dönemi kaçırmamaktır.
