“Röntgenimde kireçlenme var. Bu, protez ameliyatı olmam gerektiği anlamına mı geliyor?”
Hayır.
Diz veya kalça ekleminde kireçlenme görülmesi, tek başına protez cerrahisi için yeterli değildir.
Ortopedide protez kararı yalnızca bir röntgen veya MR görüntüsüne bakılarak verilmez. Hastanın ağrısı, fonksiyonel kapasitesi, günlük yaşamındaki kısıtlanma ve daha önce uygulanan tedavilere verdiği yanıt birlikte değerlendirilir.
Çünkü biz görüntüyü değil, hastayı tedavi ederiz.
Kireçlenmenin Olması ile Protez Gerektirmesi Aynı Şey Değildir
Yaş ilerledikçe diz ve kalça eklemlerinde dejeneratif değişikliklerin görülmesi oldukça yaygındır.
Ancak görüntüleme bulguları ile hastanın yaşadığı şikâyetlerin şiddeti her zaman paralel değildir.
Röntgeninde belirgin kireçlenme bulunan bir hasta günlük yaşamını rahatlıkla sürdürebilirken, başka bir hasta daha sınırlı yapısal değişikliklerle ciddi fonksiyon kaybı yaşayabilir.
Bu nedenle cerrahi karar verirken yalnızca kıkırdağın ne kadar aşındığını değil, bu aşınmanın hastanın hayatını ne kadar etkilediğini değerlendiririz.
Protezden Önce Hangi Seçenekler Değerlendirilir?
Uygun hastalarda ilk hedef mümkün olduğunca kendi eklemini korumaktır.
Hastalığın nedenine ve evresine göre;
- Kilo ve yük yönetimi,
- Hedefli egzersiz programları,
- Fizik tedavi,
- Kas kuvvetinin artırılması,
- Aktivite düzenlemeleri,
- Uygun hastalarda eklem içi tedaviler
gibi cerrahi dışı seçenekler değerlendirilebilir.
Bazı hastalarda ise eklemin biyomekaniğini korumaya yönelik farklı eklem koruyucu girişimler gündeme gelebilir.
Dolayısıyla protez, diz veya kalça ağrısıyla başlayan tedavi sürecinin ilk basamağı değildir.
Peki Ne Zaman Protezi Konuşmaya Başlarız?
Cerrahi kararında tek bir kriter yoktur.
Ancak bazı bulgular hastalığın artık günlük yaşam üzerinde ciddi bir yük oluşturduğunu gösterebilir.
Örneğin;
- Ağrının sürekli hale gelmesi,
- Gece uykusunun ağrı nedeniyle bölünmesi,
- Yürüme mesafesinin belirgin şekilde azalması,
- Merdiven kullanmak veya günlük işleri yapmakta zorlanma,
- Eklem hareketlerinin ciddi şekilde kısıtlanması,
- Uygun ameliyatsız tedavilere rağmen şikâyetlerin devam etmesi
protez cerrahisinin değerlendirilmesini gerektirebilir.
Burada kritik nokta, hastanın yalnızca ağrı düzeyi değil, bağımsız ve fonksiyonel yaşam kapasitesidir.
Protezi Mümkün Olduğunca Ertelemek Her Zaman Doğru mu?
Bu da sık karşılaştığımız bir başka düşüncedir.
“Ne olursa olsun ameliyatı biraz daha erteleyeyim.”
Eğer hasta günlük yaşamını sürdürebiliyor ve ameliyatsız yöntemlerle şikâyetleri kontrol altında tutulabiliyorsa cerrahiyi ertelemek son derece makul olabilir.
Ancak ağrı nedeniyle hareket giderek azalıyorsa durum değişir.
Uzun süreli hareketsizlik;
- Kas kuvvetinde azalmaya,
- Eklem hareket açıklığının kaybına,
- Yürüme kapasitesinin düşmesine,
- Denge ve koordinasyonun bozulmasına
neden olabilir.
Dolayısıyla gerekli hale gelmiş bir cerrahiyi yalnızca korku nedeniyle sürekli ertelemek, hastanın fonksiyonel rezervinin azalmasına yol açabilir.
Doğru Soru “Ameliyat Olmalı mıyım?” Değil, “Doğru Zaman Ne Zaman?” Olmalıdır
Protez cerrahisinde zamanlama önemlidir.
Çok erken yapılan cerrahi, henüz değerlendirilebilecek eklem koruyucu seçeneklerin gözden kaçmasına neden olabilir.
Çok geç yapılan cerrahide ise hasta yıllarca gereksiz ağrı ve hareket kısıtlılığı yaşayabilir; kas gücü ve genel fiziksel kapasitesi azalabilir.
Bu nedenle amaç ameliyatı mümkün olduğunca erken veya mümkün olduğunca geç yapmak değildir.
Amaç, doğru hastada doğru zamanda yapmaktır.
Sonuç
Diz veya kalça ağrısıyla ortopediye başvurmak, protez ameliyatına karar vermek anlamına gelmez.
Aksine modern ortopedik yaklaşımda önceliğimiz, mümkün olduğu sürece hastanın kendi eklemini korumak ve cerrahi dışı tedavi seçeneklerini değerlendirmektir.
Ancak bu seçenekler artık yeterli olmadığında, ağrı günlük yaşamı belirgin şekilde kısıtladığında ve hastanın hareket özgürlüğü giderek azaldığında protez cerrahisi doğru seçenek haline gelebilir.
İyi ortopedik yaklaşımın amacı ameliyattan ne pahasına olursa olsun kaçınmak değildir. Kendi ekleminizi koruyabileceğimiz dönemde onu korumak; protez gerçekten gerekli hale geldiğinde ise doğru zamanı kaçırmamaktır.
