“Hocam, otururken dizimde hiçbir sorun yok. Ama sandalyeden kalkarken ağrıyor. Birkaç adım attıktan sonra da rahatlıyorum.”
Diz ağrısıyla başvuran hastalarımızdan bu şikâyeti sık duyuyoruz.
Özellikle uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkarken hissedilen ağrı, bazen yalnızca hareketsiz kalmaya bağlanıyor. Hasta birkaç adım sonra rahatladığı için de sorunu önemsemeyebiliyor.
Oysa ağrının hangi hareket sırasında ortaya çıktığı, dizin hangi yapılarının zorlandığını anlamamız açısından önemli bir ipucu olabilir.
Sandalyeden kalkmak basit bir günlük hareket gibi görünse de diz eklemi için önemli bir kuvvet ve koordinasyon gerektirir.
Ayağa Kalkarken Dizimizde Ne Olur?
Sandalyede otururken dizimiz bükülü pozisyondadır. Ayağa kalkmak için gövdemizi öne taşır, ayaklarımızı yere bastırır ve dizlerimizi açarak vücut ağırlığımızı yukarı kaldırırız.
Bu sırada özellikle quadriceps olarak adlandırdığımız ön uyluk kasları aktif şekilde çalışır.
Diz kapağı da bu kas sisteminin önemli bir parçasıdır. Quadriceps kasının oluşturduğu kuvvetin dizin açılmasına aktarılmasına yardımcı olur.
Ayağa kalkma sırasında diz kapağı ile uyluk kemiği arasındaki eklem yüzeylerinde yük oluşur. Sandalyenin alçak olması, dizin daha fazla bükülmesini gerektirdiği için bu hareketi zorlaştırabilir.
Dolayısıyla otururken ağrı hissetmeyen bir hasta, ayağa kalkarken dizine binen yük ve kasların oluşturduğu kuvvet nedeniyle ağrı yaşayabilir.
Ancak bu şikâyetin tek bir nedeni yoktur.
Ağrının Kaynağı Her Zaman Kıkırdak Değildir
Sandalyeden kalkarken ortaya çıkan ağrı, diz kapağı ile uyluk kemiği arasındaki eklemden kaynaklanabilir.
Bu bölgede kıkırdak değişiklikleri, eklem yüzeylerinin yüklenmeye verdiği yanıt veya diz kapağının hareketini etkileyen biyomekanik problemler ağrıya katkıda bulunabilir.
Bununla birlikte dizin diğer bölümlerindeki kireçlenme, tendon problemleri ve eklem çevresindeki farklı dokular da benzer şikâyetlere neden olabilir.
Bu nedenle yalnızca “Ayağa kalkarken dizim ağrıyor” cümlesinden hareketle kireçlenme tanısı koymak doğru değildir.
Muayenede ağrının tam yerini, dizin hareket açıklığını, kas kuvvetini, eklemde şişlik olup olmadığını ve hastanın hareket sırasında dizini nasıl kullandığını birlikte değerlendiririz.
Gerektiğinde görüntüleme yöntemlerinden de yararlanırız.
Ağrının ortaya çıktığı hareket bize yol gösterir; ancak tanıyı tek başına belirlemez.
Kas Kuvveti Neden Bu Kadar Önemlidir?
Ayağa kalkmak için yalnızca diz ekleminin hareket etmesi yeterli değildir. Bu hareketi gerçekleştirecek kas kuvvetine de ihtiyaç vardır.
Özellikle quadriceps kasının zayıflaması, hastanın sandalyeden kalkarken daha fazla zorlanmasına neden olabilir.
Ağrı yaşayan hasta zamanla hareketten kaçınmaya başlayabilir. Daha az yürür, merdivenleri daha seyrek kullanır ve oturup kalkarken kollarından destek alır.
Hareket miktarı azaldıkça kas kuvveti de azalabilir.
Böylece bir döngü ortaya çıkar:
Ağrı nedeniyle hareket azalır, hareket azaldıkça kaslar zayıflar ve kaslar zayıfladıkça günlük hareketler daha zor hale gelir.
Bu nedenle diz ağrısını değerlendirirken yalnızca eklem yüzeylerine değil, eklemi destekleyen kas sistemine de bakmak gerekir.
Birkaç Adım Sonra Ağrının Azalması Ne Anlama Gelir?
Bazı hastalar uzun süre oturduktan sonra ilk birkaç adımda zorlandıklarını, hareket etmeye devam ettikçe ise rahatladıklarını ifade eder.
Bu durum, halk arasında eklemin “açılması” olarak tarif edilir.
Hareketsizlik sonrasında hissedilen kısa süreli tutukluk, diz kireçlenmesi gibi eklem hastalıklarında görülebilir. Ancak benzer bir yakınma farklı kas-iskelet sistemi problemlerinde de ortaya çıkabilir.
Burada önemli olan tutukluğun ne kadar sürdüğü ve başka hangi belirtilerle birlikte görüldüğüdür.
Örneğin belirgin şişlik, ısı artışı, uzun süren sabah tutukluğu veya giderek artan hareket kısıtlılığı varsa bunların ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Birkaç adım sonra rahatlamak, dizde mutlaka ciddi bir problem olduğu anlamına gelmediği gibi, değerlendirilmesi gereken bir sorun bulunmadığını da göstermez.
Günlük Hayatta Neler Yapılabilir?
Tedavi, ağrının nedenine göre planlanmalıdır. Bununla birlikte uygun hastalarda günlük hareketlerin düzenlenmesi ve kas kuvvetinin artırılması önemli faydalar sağlayabilir.
Örneğin çok alçak bir sandalyeden kalkmak yerine daha uygun yükseklikte bir oturma alanı kullanmak, ayağa kalkarken dizin aşırı bükülmesini azaltabilir.
Hastanın mevcut kapasitesine göre düzenlenen egzersizlerle quadriceps ve kalça çevresi kaslarının güçlendirilmesi, oturup kalkma gibi günlük hareketlerin daha kontrollü yapılmasına yardımcı olabilir.
Burada amaç ağrıya rağmen sürekli tekrar yapmak değildir.
Doğru egzersiz, hastanın ağrısına, kas kuvvetine ve eklemin mevcut durumuna göre planlanan egzersizdir.
Ne Zaman Ortopedik Değerlendirme Gerekir?
Sandalyeden kalkarken zaman zaman hissedilen hafif bir ağrı, tek başına ciddi bir eklem hastalığı anlamına gelmez.
Ancak ağrı tekrarlıyorsa, giderek artıyorsa veya günlük yaşamı etkilemeye başladıysa nedeninin araştırılması önemlidir.
Özellikle;
- Oturup kalkarken sürekli destek alma ihtiyacı,
- Merdiven kullanırken belirgin zorlanma,
- Dizde tekrarlayan şişlik,
- Hareket açıklığında azalma,
- Yürüme mesafesinin giderek kısalması
gibi şikâyetler varsa dizin hem yapısal hem de fonksiyonel açıdan değerlendirilmesi gerekir.
Ani gelişen şiddetli ağrı, belirgin şişlik veya bacağın üzerine basamama gibi durumlarda ise değerlendirme geciktirilmemelidir.
Sonuç
Diziniz otururken değil, ayağa kalkarken ağrıyorsa bunun nedeni yalnızca kıkırdak aşınması olmayabilir.
Diz kapağının hareketi, ekleme binen yük, kas kuvveti ve eklemin mevcut yapısal durumu bu şikâyette birlikte rol oynayabilir.
Bu nedenle tedavide yalnızca ağrıyı azaltmaya değil, ağrının neden ortaya çıktığını anlamaya odaklanırız.
Bazen hastanın günlük yaşamında en çok zorlandığı hareket, dizindeki sorunu anlamamız için en önemli ipucudur.
